कोकणातील पारंपरिक गोड पदार्थ
घावणे
घावणे करुच्यासाठी सुरय तांदूळ टोपात घेऊन पानयान स्वच्छ धुऊन रोवळीत पाघळत ठेवतत . तांदूळ साफ पाघळले की सावलीत येक धोतराचो फडको हाथरतत नी तेच्यार हे तांदूळ सुकत घालतत. तांदूळ जर आंबेमोहोराचे आसले तर घावण्यांका छान वास येता. वालयचे, पांढर्या बेळ्याचे किंवा पाटणीच्या तांदळाचे सुद्धा घावणे छान होतत.
तांदूळ सुकल्यार येखारदो पंचो हाथरून तेच्यार जाता मांडतत.नी जात्यातून बारीक पीठ येईल असे तांदूळ दळतत.मगे टोपात व्हया तितका पीठ घेतत तेतूर पानी ओततत नी पीठ दूधासारा पातळ करतत.चवी पुरता मीठ घालतत.
भिड्याक तेल लाऊच्यासाठी येक फूट लांबीचो केळीच्या पानाचो मागचो दांडो कापून घेतत.तेची पुढची बाजू कोयत्यानं झेजरतत कारन वाटयेतला तेल भिड्याक लाऊक सोप्प्या जाता.
चुलीर भिडा तापत ठेवतत. भिडा तापला की केळीच्या दांड्यान भिड्याक तेल लावतत.तेल लावताना चुरचुर आवाज इलो मग भिडा तापला असा समजायचा. मग टोपातला पानी पेल्यान यवस्थित ढवळतत नी भिड्यार येकाच येळी गोलाकार ओततत.नी तेच्यार येक मिनीट झाकान ठेवतत.मग झाकान काढतत. घावणो भिड्याचे कडेसून निकाळलो की काइलत्यान अलगद उचलतत नी सुपात ठेवतत. ताटार ठेवल्यार घावणे ताटाक डसतत म्हनान सुपात ठेवतत.सुकल्यानंतर तेंची घडी करतत नी ताटात किंवा सुपात रचवून ठेवतत. हल्ली लोका सुकवलेले तांदूळ घरघंटीर दळान हाडतत.
दुसरी येक पद्धत आसता तीव सांगतय. आपनाक व्हये तितके सुरय तांदूळ धुऊन घेतत नी रातसाडी पानयात भिजत ठेवतत. सकाळी तांदळातला पानी काढून ते वायच पानी घालून मिक्सरला लावतत. परत थोडा पानी घालून मिक्सरला लावतत. ते मिसरन येका टोपात घेऊन तेतूर दुधाइतका पातळ होइतागत वायच वायच पानी ओततत.चवीपुरता मीठ घालून ढवळतत. नी मगे वर दिलल्या पद्धतीपरमानच घावणे करतत. चाय नी घावणे, बटाटीची गोडी भाजी नी घावणे, नारळाचा रस घावणे, घावणे मटण हे कोकणी लोकांचे आवडते मेनू आसत. आपले लेखासाठी माझे चुलत सासयेन जीका आम्ही अण्णांची काकी म्हनतव तीना घावणे नी चटणी करुन फोटू पाठवलो हा.
घावण्यांत जरासी हळद घालून पिवळे घावणे करतत.ते भारी दिसतत.
तवसाळे
तवसाळे करुचेसाठी तवसा किसनीर किसून घेतत नी तो किस जे आपन तांदळाच्या पिठाचा दुधासारा मिसरण करतव तेतूर घालतत .वायच हातानं कुवळून येकजीव करतत नी मगे घावण्यांसारखेच पद्धतीने तवसाळे बनयतत नी नारळाच्या चटणीवांगडा खातत.
गोड तवसाळे बनवूचेसाठी गुळाचो किस नी तवस्याचो किस तांदळाच्या पीठाच्या पातळ मिसरणात घालतत नी हातान चांगला येकजीव करतत.
सात कप्याचे घावन
सातकप्याचे घावन जास्त करून गणपतीचे नेवेद्यासाठी करतत. येक ओलो नारळ आडाळ्यार किसून घेतत तेतूर किसलेलो गुळ योग्य परमानात चवीनुसार घालतत. खरातर किती खोबरा हा ता बघून बाईमानसा नजरेनं गुळाचा बरोबर परमान ठरयतत . ते वाटयेंचा शास्त्र रोजच्या स्वैंपाकात बसत नाय.
गुळ नी खोबरा येकत्र करुन चुलीर शिजवतत. गुळ खोबर्यात येकजीव झालो की कायल लगेच खाली उतरायची जास्ती येळ आगीर रवलो तर तेची चिकी होयत म्हनान सांगतय.
या गुळखोबर्याच्या मिसरणात येक बारको चमचाभर तुप नी जरासी येलदोड्याची पुड मिस करायची. येलदोडे नी साखर मिकसरला फिरवून पूड करुक सोप्पी पन तेच्येपरास येलदोड्याचे दाणे काढून वरवंट्यान चेचायचे. ती जाडसर पूड अधिक भारी लागता. हे असले बारीसारीख गोष्टी पदार्थांची चव वाढवतत.
घावण्याक करतो तसाच सेम दुधासारा पातळ मिसरण बनवतत.चवीपुरता मीठ टाकतत. नी भिड्याक तेल लाऊच्यासाठी येक फूट लांबीचो केळीच्या पानाचो दांडो कापून घेतत.तेची पुढची बाजू कोयत्यानं झेजरतत कारन वाटयेतला तेल भिड्याक लाऊक सोप्प्या जाता.
चुलीर भिडा तापत ठेवतत. भिडा तापला की केळीच्या दांड्यान भिड्याक तेल लावतत.
तेल लावताना चुरचुर आवाज इला की भिडा तापला असा समजायचा. मगे टोपातला पानी पेल्यान यवस्थित ढवळतत नी भिड्यार येकाच येळी गोलाकार ओततत.नी तेच्यार येक मिनीट झाकान ठेवतत.मग झाकान काढतत. घावन्याच्या अर्ध्या भागात उजया बाजूक
गुळ खोबर्याचा मिसरण पसरवतत. मगे घावन्याची डावो भाग उजया भागार परततत नी काइलत्यान हलका हलका दाबतत. पेल्यान चायवाला चाय वरखाली करतो तसा घावन्याचा पानी वरखाली करतत नी रिकाम्या जागेर ओततत.
जरा पीठ शिजला की तेच्यार भरपूर भाजलेला गुळखोबरा शिवारतत नी घावन्याची उजयी बाजू डाव्या बाजूर उपडी करुन काइलत्यान दाबतत. असा सात येळा करतत म्हनान तेका सात कापेचो घावन म्हनतत.
माहिती स्त्रोत। माझी नणंद .ती सगळेच गोड पदार्थ लय भारी बनवता. सगळ्यांका कायमाय करून खाऊक घालूक तिका लय आवाडता.
मोदक
आज संकष्टी आसा. त्यानिमतान मोदक करुया.
मोदक करुचेसाठी सुरय तांदूळ टोपात घेऊन पानयान स्वच्छ धुऊन रोवळीत पाघळत ठेवतत . तांदूळ साफ पाघळले की सावलीत येक धोतराचो फडको हाथरतत नी तेच्यार हे तांदूळ सुकत घालतत.
तांदूळ जर आंबेमोहोराचे आसले तर घावण्यांका छान वास येता. वालयचे, पांढर्या बेळ्याचे किंवा पाटणीच्या तांदळाचे सुद्धा मोदक छान होतत. मोदकासाठी नव्या तांदळाचा पीठ लागता . तेका चीकटपना आसता. जुन्या तांदळाच्या पीठान मोदकाक तडे जातत. मोदक वळताना फुटतत नी येकदा फुटाक लागले की मग सगळोच मुड आँफ होता. म्हनान पीठाचो रोल लय म्हणजे लयच महत्वाचा.
माका येकदोनदा वाण्यान जुना मोदकाचा पीठ दिलला. नी मोदक वळूक घेतल्यार लागले फुटाक मगे मी त्या पीठाचे सरळ नेवरे केलय नी मोकळा झालय.
मोदक करुचेसाठी टोपात वाटीभर पानी उकळत ठेवायचा. तेतूर चिमुटभर मीठ टाकायचा नी वायच तुप टाकायचा.
तुपान मोदकांका चकाकी येता.पानयाक उकळी आली की तेतूर चाळलेला सुवासिक तांदळाचा पीठ अंदाजान घालायचा नी काइलत्यान ढवळायचा. पीठाचे गुठळे होऊक देवचे नाय.मगे तेच्यार झाकान ठेऊन येक वाफ देतत नी टोप चुलीवरना खाली उतरवतत. गरम पीठ वायच गार होऊक लागला की परातीत घेऊन येकसारा मळतत.
वाटीत तुप घेतत.तुप बोटांका लाऊन न्हान गोळो घेऊन तेची बोटांनी पारी तयार करतत. तेतूर चमचाभर गुळखोबर्याचा सारण भरतत.नी पारीक दोन बोटांनी कळ्या करतत. त्या कळ्या पाचव बोटांनी येकठे करतत. नी मोदक तयार होता.
मोदक बनवून होऊचे आधीच टोपात पानी उकळत ठेवतत. तेच्यार चाळण ठेवतत. धुऊन पुसलली परसवातली हळदीची पाना चाळणीत ठेवतत.मगे चाळणीत सगळे मोदक गोलाकार लावतत. थोडेसे नेवरेपण करतत. मोदकाच्या कळ्या करूक माका न्हानपणी जमत नव्हत्या पन करुची आवड.मग आईन माका चार पाकळेचे मोदक शिकवलेले. ते पण भारी दिसतत.
हळदीच्या पानान मोदकांका मस्त सुवास येता.
शिरवाळे
रसशिरवाळे ह्यो न्हानांपासून मोठ्यांपर्यंत सगळ्यांचो येकदम आवडीचो पदार्थ हा. हेच्यासाठी घावण्यासाठी आपण जा पीठ तयार करतो तसा पीठ जात्यार दळून तयार करतत.
आपनाक जितके शिरवाळे करुचे हत ते अंदाजान पीठ येका मोठ्या परातीत घेतत. तेतूर वायच मीठाचो खडो टाकतत. येका मोठ्या टोपात भरपूर पानी उकळत ठेयतत. उकळता पानी तांबयान ते पीठात लागात तसा ओततत.
जास्त ओतून ठेवला तर तेची पिठी होयत.म्हनान अंदाज घेऊन ओततत.काईलत्यान पीठ नी पानी ढवळून येकजीव करतत. थंड पान्यात हात बुडवून ता उन उन पीठ येकदम चांगला मऊसूत मळून घेतत.नंतर ते पीठाचे लांबट मुटकूळे बनवतत नी ते टोपातल्या उकळत्या पानयात सोडतत.हे मुटकुळे सावशीत पानयात सोडूचे लागतत नायतर उकळता पानी अंगार पडूची भिती आसता. टोपार झाकान ठेवतत. पाच मिनटात झाकान काढतत नी मग ते मुटकुळे पानयार तरंगाक लागले की चमच्यान येयेक मुटकुळो काढतत नी लाकडी सोर्यात घालतत. हे कामाक दोन मानसा लागतत.
येकजण शेवग्याचा हँडल हळूहळू खाली करता तसे शिरवाळे सोर्यातून खाली येऊ लागतत दुसरो मानूस ताटात केळीचा पान घेऊन ते ताट पुढेमागे करत तेतूर शिरवाळे काढून घेता. ताटातले शिरवाळे सुपात केळीचा पान घालून तेच्यार काढून ठेवतत.
स्वच्छ धुऊन पुसलेल्या केळीच्या पानांत शिरवाळे वाढतत तेच्यार रस ओततत नी खाऊक सुरवात करतत.रस शिरवाळे आसले की घरात भात,डाळ,भाजी असा जेवण करुची गरज लागत नाय.घरातली न्हानमोठी सगळीजणा पंगतीत बसान केळीच्या पानार पोटभर रस शिरवाळे खातत.
शिरवाळ्यांचो शेवगो परतेकाचे घरात वडिलोपार्जित असता. तो लाकडी नायतर पितळेचो आसता. कोनायजवळ नसलो तर शेजार्यांकडसून मागून हाडतत नी रसशिरवाळे करतत.
नारळाचो रस
घावणे, शिरवाळे, खापरोळै हे नारळाच्या रसातून खातत. ओलो ताजो नारळ रसासाठी वापरतत.नारळ फोडून तो आडाळ्यार बारीक किसतत. जिरा पानयात भिजत घालतत.
किसलेला ओला खोबरा,भिजत घातलेला जिरा नी येलचीचे दाणे मिक्सरच्या भांड्यात घालतत नी वायच पानी टाकून बारीक करतत. नायतर पाट्यार वाटतत. मगे येका स्टीलचे टोपार पातळ फडको घट धरून तेच्यार ह्या वाटाप ओततत.फडको चारवले टोकांनी धरून तेची गठली करुन नारळाचा दूध शाप पिळून घेतत.
गठलेत जो चोथो रवता तो वायच पानी घालून परत येकदा मिक्सरला लावतत नी पातळ फडक्यान गाळून घेतत.ह्या गाळलेल्या नारळाच्या दूधात गुळ किसून टाकतत , वायच हळद टाकतत. गुळ पुरा इरघळेतागद हाताचे बोटांनी कुवळतत.हळूहळू गुळ नारळाच्या दूधात येकजीव होता. मग ह्यो रस पातळ फडक्यानं पुन्हा येकदा गाळून घेतत.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा